Terwijl de meeste discussies rond ViDA vandaag nog draaien rond e-facturatie, Peppol-connectiviteit en XML-formaten, gebeurde in maart 2026 iets dat misschien nog belangrijker is — en nochtans opvallend geruisloos: OpenPeppol publiceerde de eerste officiële versie van het ViDA Tax Data Document semantic model. Op het eerste gezicht lijkt dat vooral een technisch document dat beschrijft hoe de toekomstige ViDA e-reporting semantisch zal worden opgebouwd (met business terms, identifiers en gestandaardiseerde datastructuren). Maar de inhoud ervan maakt tevens de enorme impact van de Digital Reporting Requirements onder ViDA (en nationale e-reportingverplichtingen) duidelijk.
Vanaf 1 juli 2030 zal de intracommunautaire opgave verdwijnen en worden vervangen door een near real time reporting van transactionele data afkomstig uit Peppol e-facturen (of op zijn minst e-facturen die voldoen aan de Europese standaard). Die e-facturen worden tegen dan verplicht voor de transacties die vandaag nog via de listing worden gerapporteerd. Daarnaast wordt de listingverplichting vanaf juli 2028 al uitgebreid naar bepaalde lokaal verlegde handelingen. Verschillende Lidstaten onderzoeken bovendien hoe zij bijkomende e-reportingverplichtingen op basis van hetzelfde model kunnen invoeren.
De rol van Peppol kan daarbij niet worden onderschat. België heeft bijvoorbeeld al gekozen voor Peppol als centraal netwerk voor het verzenden en ontvangen van e-facturen. Verwacht wordt dat Peppol de facto de dominante interoperabiliteitslaag wordt voor intra-EU facturatie binnen de EU. Vandaar dat het “ViDA Tax Data Document” – dat is ontwikkeld binnen de Peppol ViDA Pilot – van belang is. Het document toont hoe de toekomstige e-reporting er zal uitzien.
Inhoudelijk vertelt het ViDA Tax Data Document een veel groter verhaal dan de puur technische architectuur. Het document toont namelijk welke transactionele factuurdata ondernemingen in de toekomst in near real time naar de fiscus zullen sturen. En dat betekent een fundamentele paradigmashift. Bovendien wordt nu pas echt duidelijk dat de nieuw e-reportingverplichtingen een aantal fundamentele vragen oproepen.
Van btw-aangifte naar visibiliteit op transactieniveau
Vandaag werkt btw-rapportering nog volgens een relatief klassiek model. Er wordt een factuur gegenereerd, gerapporteerd in de boekhouding en van daaruit opgenomen in een aangifte die periodiek wordt verstuurd naar de fiscus. De gegevens die daarbij worden gecommuniceerd zijn relatief algemeen.
Het ViDA Tax Data Document toont dat dit in de toekomst volledig zal veranderen. Factuurdata zullen quasi real time worden verstuurd naar de fiscus.
Dat lijkt misschien een subtiel verschil, maar dat is het allesbehalve. We stappen over van een periodieke rapportering van algemene gegevens naar continue transactionele rapportering.
Wat ziet de fiscus precies?
Het meest opvallende aan het semantic model is misschien niet wat erin staat, maar hoe breed de dataset eigenlijk is.
De toekomstige rapporteringslaag bevat onder meer:
- Identificatiegegevens
- VAT IDs van koper en verkoper
- landen
- tax representatives
- endpoints of digitale adressen
- UUID’s en unieke identifiers
- Transactiegegevens
- omschrijvingen van goederen en diensten
- hoeveelheden
- leveringsdata
- factuurperiodes
- line-level bedragen
- Btw-logica
- btw-categorieën
- vrijstellingen
- tarieven
- maatstaf van heffing
- Betalingsinformatie
- IBANs
- betalingsreferenties
- betaalmethode
Het was op basis van de ViDA wetgeving uiteraard al duidelijk welke gegevens er zouden moeten worden doorgegeven, maar het is best impressionant van de ongeveer 135 tax data velden opgesomd te zien (sommige daarvan zijn optioneel).
Bedenk daarbij dat dit alles machineleesbaar is en je weet dat de fiscus plots over véél meer informatie beschikt dan vandaag al het geval is. Het gaat niet langer om een PDF die manueel wordt gecontroleerd, maar om semantische data die automatisch gevalideerd, gekoppeld, geanalyseerd en geprofileerd (kunnen) worden.
Waar blijven de fundamentele vragen?
Wanneer de administratie in quasi realtime beschikt over cliëntrelaties, leveringsketens, betalingsinformatie, omschrijvingen per factuurlijn, transactionele metadata en grensoverschrijdende stromen, ontstaat een volledig inzicht in commerciële transacties en relaties.
ViDA en e-reporting in het algemeen gaan daarmee inhoudelijk veel verder dan klassieke btw-rapportering. Daardoor kan de fiscus transacties veel sneller controleren, koppelen en analyseren — vooral om carouselfraude en btw-lekken op te sporen. Die doelstellingen zijn legitiem.
Maar tegelijk blijven fundamentele vragen rond proportionaliteit, privacy, GDPR, vertrouwelijkheid en beroepsgeheim onderbelicht. Zodra factuurdata machineleesbaar en quasi realtime beschikbaar worden, ontstaat niet alleen meer fiscale transparantie, maar ook een veel breder en diepgaander inzicht in economische relaties en bedrijfsactiviteiten.
Vanuit juridisch perspectief zal de discussie waarschijnlijk minder draaien rond de vraag óf fiscale administraties dergelijke data mogen verwerken, maar eerder rond de proportionaliteit, het detailniveau van de data en de bewaartermijnen van die gegevensstromen. De kernvraag wordt daarbij hoe men het evenwicht bewaart tussen legitieme fraudebestrijding enerzijds en een aantal fundamentele rechtsbeginselen zoals vertrouwelijkheid en beroepsgeheim. Denk maar aan sectoren zoals advocatuur, fiscaliteit, consultancy of healthcare. De metadata die op continue basis aan de fiscus worden bezorgd kunnen daarbij zeer gevoelige informatie blootleggen.
Het debat hierover lijkt nog niet echt op gang te zijn gekomen, maar verdient de nodige aandacht.
De uitdaging voor ondernemingen: data governance
Veel ondernemingen bekijken ViDA vandaag nog voornamelijk als een IT-project. Maar dat is waarschijnlijk niet de kern.
De echte uitdaging wordt data governance, want in een near realtime rapporteringsmodel worden inconsistenties veel sneller zichtbaar. En dat creëert een nieuw type compliance exposure.
De echte uitdaging wordt data governance, want in een near realtime rapporteringsmodel worden inconsistenties veel sneller zichtbaar. En dat creëert een nieuw type compliance exposure.
Onder klassieke periodieke aangiftes konden ondernemingen nog relatief veel “buffer” creëren tussen operationele data en fiscale rapportering. Boekhoudkundige correcties, consolidaties en manuele interventies zorgden nog voor een zekere filtering. Maar in een near realtime semantisch model verdwijnt die buffer grotendeels.
De kwaliteit van ERP-masterdata, VAT engines, productclassificaties, klantengegevens en facturatielogica wordt bepalend. De fiscaliteit penetreert daarmee dieper in de operationele systemen van ondernemingen.
De onderschatte impact van vrije tekstvelden
Vandaag bevatten veel facturen zeer specifieke omschrijvingen. In een semantisch realtime rapporteringsmodel wordt plots relevanter wie die informatie mee kan lezen.
Dat roept een interessante vraag op: Gaan bedrijven hun factuurtaal aanpassen? Het is perfect denkbaar dat ondernemingen evolueren naar veel neutralere omschrijvingen op facturen. In plaats van een gedetailleerde omschrijving van verstrekte diensten zal er waarschijnlijk worden overgestapt op meer generieke omschrijvingen zoals “adviesdiensten”, fiscaal advies”, “professionele diensten”, enz.
Nog een interessante dynamiek is de mogelijke verschuiving van gevoelige informatie naar bijlagen, contractuele documentatie, portals en aparte rapporten. Het semantisch model dat nu is voorgesteld lijkt zich vooral te richten op semantische factuurdata en niet noodzakelijk op bijlagen of andere documenten.
Maar laten we niet vergeten dat zelfs zonder bijlagen een semantische factuur al bijzonder veel context bevat.
De fiscus als realtime dataplatform
Wat inhoudelijk misschien nog het meest opvalt, is hoe sterk het ViDA-model lijkt op moderne data- en netwerkomgevingen. Daardoor worden realtime matching, afwijkingsdetectie, fraudescoring en supply chain analyses veel krachtiger dan onder klassieke btw-aangiften ooit mogelijk was. De btw-administratie evolueert daarmee stilaan richting een transactioneel dataplatform — en dat verandert fundamenteel de relatie tussen onderneming en fiscus.
En precies daarom is het opvallend hoe geruisloos de publicatie van het ViDA Tax Data Document voorlopig verlopen is. Want achter een ogenschijnlijk technisch semantic model schuilt in werkelijkheid een veel grotere evolutie.